racisme in gent

🔊

De voorbije weken laaide de discussie over racisme in Gent hoog op, nadat een Israëlische dirigent geweerd werd van een podium. Niet omdat hij zijn werk niet goed deed, maar omdat hij van Israëlische afkomst was én omdat hij weigerde publiek afstand te nemen van de Israëlische regering. Met andere woorden: zijn afkomst en zijn weigering om een politiek statement af te leggen werden bepalend voor zijn toegang.

Dat raakt de kern van twee fundamentele vrijheden: het recht om niet gediscrimineerd te worden omwille van afkomst, en het recht op vrijheid van meningsuiting. Wanneer politici zulke uitsluiting verdedigen, dan spreken we niet meer over een incident, maar over geïnstitutionaliseerde discriminatie. En net dat gebeurde in Gent, met steun van een socialistische minister van Cultuur.

Racisme in Gent: niet enkel symbolisch

De dirigent in Gent werd niet beoordeeld op zijn muzikale kwaliteit, maar op zijn paspoort. Dat is een klassiek mechanisme van racisme: afkomst wordt bepalend voor je rechten en kansen. Daarbovenop kwam politieke druk: de eis om afstand te nemen van de Israëlische regering. Dat iemand enkel welkom is als hij een politiek statement aflegt dat de machthebbers bevalt, is onverenigbaar met vrijheid van meningsuiting.

Wie dit verdedigt, installeert een precedent. Als afkomst en politieke conformiteit toegang bepalen, dan is de deur open voor structurele discriminatie.

Historische parallellen: apartheid en segregatie

We hoeven niet ver te zoeken om te zien waar dit mechanisme toe leidt. In Zuid-Afrika bepaalde je huidskleur decennialang of je mocht stemmen, werken, studeren of een café binnengaan. In de Verenigde Staten degradeerden de Jim Crow-wetten zwarten tot tweederangsburgers: aparte scholen, aparte toiletten, aparte zitplaatsen.

Iedereen erkent vandaag dat dit onrecht was. Maar ook hier gaat het om hetzelfde principe: uitsluiting op basis van afkomst. In Gent gebeurt dit niet via een wetboek, maar via een culturele instelling, gesteund door een minister. Het mechanisme blijft hetzelfde: wie “de verkeerde” afkomst heeft, wordt buitengesloten.

Politieke druk als bijkomende filter

Er is nog een tweede dimensie: de eis om afstand te nemen van de Israëlische regering. Dat maakt de zaak niet beter, maar erger. Het betekent dat toegang tot een podium afhangt van politieke conformiteit. Wie zich niet uitspreekt zoals de macht dat wil, wordt geweerd.

De parallellen zijn duidelijk. In de McCarthy-jaren in de VS werden kunstenaars en wetenschappers uitgesloten omdat ze weigerden afstand te nemen van vermeende communistische sympathieën. In de Sovjet-Unie verloor je je baan als je weigerde mee te doen aan de ideologische lijn van de partij. De logica is telkens dezelfde: conformeer je, of verlies je je plaats in de samenleving.

Wat betekent dit voor Gent en België?

Dat dit gebeurde in Gent, een stad die zich graag profileert als progressief en inclusief, maakt de zaak extra wrang. En dat een socialistische minister van Cultuur de beslissing verdedigde, ondermijnt een van de kernwaarden van het socialisme zelf: de strijd tegen discriminatie.

Wie dit precedent aanvaardt, kan morgen geconfronteerd worden met bredere uitsluiting: van schrijvers, journalisten of docenten die niet in de pas lopen. Racisme en politieke censuur zijn geen abstracte begrippen uit de geschiedenisboeken, ze worden vandaag opnieuw geïnstalleerd in onze instellingen.

Vrijheid van meningsuiting en gelijkheid zijn ondeelbaar

Vrijheid van meningsuiting heeft pas betekenis wanneer iemand weigert te zeggen wat de macht wil horen. Gelijkheid heeft pas betekenis wanneer afkomst niet bepalend is voor kansen. In Gent zijn beide principes geschonden.

Discriminatie op basis van huidskleur, afkomst of religie noemen we racisme en apartheid. Discriminatie op basis van politieke conformiteit noemen we censuur. In Gent kwamen die twee samen.

Conclusie

De zaak van de dirigent in Gent toont hoe snel fundamentele vrijheden kunnen afbrokkelen wanneer afkomst en politieke druk de maatstaf worden. Wie de geschiedenis van apartheid, segregatie en McCarthyisme kent, ziet het gevaar: telkens begint het klein, maar telkens eindigt het met systematische uitsluiting.

Wie de term racisme in Gent gebruikt, wijst niet alleen op een incident, maar op een mechanisme. Het is een signaal dat een samenleving die vrijheid en gelijkheid ernstig neemt, dit niet mag aanvaarden. Gent verdient beter, België ook.