Toen de huidige Amerikaanse president (u kent de man ongetwijfeld) op 20 januari 2025 opnieuw werd ingezworen als president van de Verenigde Staten, veranderde het ritme van de Amerikaanse politiek drastisch. De eerste termijn in 2017 werd gekenmerkt door chaos, interne strijd met het establishment en een grillige beleidslijn. Zijn tweede termijn is echter opvallend coherenter  en veel radicaler. Analisten van Brookings, Foreign Affairs, RAND en zelfs conservatieve denktanks zoals Heritage zijn het over één ding eens. Deze administratie werkt niet impulsief, maar strategisch, met een duidelijke machtslogica.

In dit artijkel onderzoeken we welke beleidsbeslissingen de belangrijkste richting aangeven. Wat die beslissingen onthullen over de machtslogica achter het beleid. Wat het uiteindelijke doel lijkt te zijn. Hoe dit de internationale orde verschuift. Wat de consequenties zijn voor Europa, China, Rusland en de wereld. En we kijken even welke scenario’s mogelijk zijn voor de volgende tien jaar.

Het is geen morele evaluatie. Geen pleidooi. Geen alarmistische retoriek. Dit is een analytische reconstructie van patronen. Het is een onderzoek naar hoe machtslogica het menselijk ecosysteem van de wereld kan doen kantelen.

 Wat gebeurde er in de USA sinds machtslogica het vaandel overgenomen heeft?

In de eerste honderd dagen werd een ongeziene hoeveelheid presidentiële macht ingezet. Niet met wetsvoorstellen, coalitievorming of institutioneel overleg, maar met een lawine van executive orders.  Een bombardement van instructies aan federale agentschappen en een drastische reorganisaties van administratie en bevoegdheden. Het aantal orders ligt bovengemiddeld hoog in vergelijking met vorige presidenten, inclusief de prersindent zelf tijdens zijn eerste termijn. Het gaat om honderden beleidsinterventies met één dominante lijn: hertekening van macht.

De belangrijkste clusters van beslissingen zijn:

Rollback van beleid van Biden en Obam

Het terugdraaien van klimaatwetgeving, milieubescherming, gezondheidszorg- en arbeidsreguleringen, anti-discriminatie-initiatieven en AI-regulering. Centraal staat de overtuiging dat regulering economische groei afremt.  Een opvatting die door tal van experten tegengesproken wordt. Een belangrijuker gegeven in de machtslogica is dat regulering de politieke controle verschuift naar technocratische instellingen in plaats van naar de uitvoerende macht.

Immigratie als centraal machtsinstrument

De inzet van federale middelen om deportatiecapaciteit sterk uit te breiden is een tweede zaak die opvalt. Het toont zich in het uitschakelen of drastisch verzwakken van humanitaire beschermingsprogramma’s. In de pogingen om bepalingen over geboorte-burgerschap juridisch aan te vallen. Niet als afzonderlijk dossier maar als identiteitspolitiek machtsinstrument.

Deregulering en economische nationalisatie

Ook dit valt niet te negeren. Nieuwe importtarieven, protectionistische maatregelen en de prioriteit van Amerikaanse fabrieken en energieprojecten. Op korte termijn populair bij industriële staten, maar met risico op handelsconflicten en kostenstijging.  Zowat elke expert is het erover eens dat dit soort van protectionisme desastreuze resultaten zal hebben op de economie.

Afbouw van multilaterale samenwerking

Een verwachtte, maar ongezien snelle actie werd direct zichtbaar voor de wereld. De terugtrekking of het bevriezing van deelname aan internationale akkoorden, instellingen en samenwerkingsorganen op vlak van klimaat, defensie, gezondheid en handel. Internationale relaties bewegen van multilaterale afspraken naar bilaterale deals gebaseerd op relatieve macht. Een handuig instrument om persoonlijke macht te vergrote, maar een aanpak die de internationale uitstraling sterk zal verzwakken.

Centralisatie van presidentiële controle

Het gaat bij velen onder de radar, maar ook deze tendens is duidelijk en onmiskenbaar. Ingrijpen in federale agentschappen, vervangen van leidinggevenden, herstructurering van het Department of Justice en het beperken van interne tegenkrachten zoals inspecteurs-generaal of “onafhankelijke” onderzoeksorganen.  Het zijn de instrumenten van potentaten en dictators.

Politieke inzet van staatsmacht

Het inzetten van de federale overheid om kritische tegenstemmen te neutraliseren, variërend van media en universiteiten tot NGO’s en juridische instellingen. Nog zo een dictatoriaal instrument dat bijna dagelijks wordt boven gehaald.

Het patroon is duidelijk zichtbaar. Niet het beleid op zich is de kern, maar wie beslist, wie controleert en wie afdwingt. De strijd gaat niet over een maatregel, maar over het bestuurssysteem zelf.

Wat is de machtslogica achter deze beslissingen?

Als je deze beslissingen niet afzonderlijk maar als geheel bekijkt, verschijnt een duidelijke onderliggende structuur. De nieuwe Amerikaanse administratie volgt een logica die bestaat uit vier sporen:

A. Maximale concentratie van uitvoerende macht

De administratie volgt de theorie van de unitary executive, waarin de president de enige bron van uitvoerende autoriteit is.  Een systeem waar bureaucratische structuren ondergeschikt zijn aan zijn directe bevel. Onafhankelijke instellingen, tegenmachten en interne controle worden beschouwd als obstakels.

De logica is helder: een sterke leider boven een zwakke administratie.  Een dictatuur boven vrijheid

B. Nationale soevereiniteit boven internationale orde

Het streven is niet isolatie maar machtsmaximalisatie. Multilaterale structuren worden vervangen door bilaterale machtsverhoudingen waarin de VS dreiging en economische druk kan gebruiken om deals af te dwingen. Internationale wet en samenwerking worden gezien als beperking, niet als voordeel.

C. Ideologische hertekening van de binnenlandse orde

Immigratie, onderwijs, cultuurpolitiek, gender- en minderheidsrechten worden niet enkel als beleidsdomeinen behandeld maar als identiteitsconstructie. Politiek wordt zo een cultuurstrijd. De administratie definieert wie er tot de natie behoort, en wie als bedreiging moet worden beschouwd.

D. Neutraliseren van tegenmacht

Academische instellingen, media, NGO’s en delen van het juridisch systeem worden gepositioneerd als politiek vijandig. Door deze domeinen te delegitimeren en te desintegreren, wordt het speelveld waarop politieke oppositie kan functioneren smaller.

Deze logica is typisch voor systemen die bewegen richting geconcentreerde macht en beperkte democratische tegenkrachten. Niet noodzakelijk dictatuur, wel een illiberale, majoritaire democratie volgens het model dat Viktor Orbán in Hongarije hateert en dat de PiS in Polen probeerde te hanteerden. Verkiezingen blijven bestaan, maar structurele tegenmacht wordt ondergraven.  Een tendens waarmee Poeting zijn macht verwierf, een instrument dat ook Erdogan dagelijks hanteerd.

Machtslogica en de peacemaker in chief

Nu horen we vaak dat hij er toch maar in slaagt vredes gesprekken in gang te zetten.  Is dat dan niet goed?  Dat oorlogen eindigen?  Natuurlijk wel!  Maar het loont cde moeite even in te zomen op enkele van zijn ‘vredesplannen’

De vredesinitiatieven in Gaza en Oekraïne vertonen een opvallende strategische symmetrie: in beide gevallen kiest de administratie voor een deal die snel zichtbare “topsuccessen” genereert, terwijl onderliggende machtsstructuren worden herschikt in het voordeel van de uitvoerende macht. In Gaza werd een akkoord gepresenteerd dat een sfeervolle overgang naar vrede suggereert. Met een hoogtepunt in de vrijlating van gijzelaars en een tijdelijke stabilisatiezone. Maar tegelijkertijd bevat het plan elementaire voorwaarden voor Israël en de Verenigde Staten zoals demilitarisering van Hamas en een transitie van besturing van de enclave onder internationale toezicht.

De machtslogica is helder: een groot geopolitiek succesbord (vredesakkoord) gecombineerd met institutionele herpositionering (controle over veiligheidsarchitectuur, reconstructie-infrastructuur en geopolitieke invloed). In Oekraïne scoort de 28-punten-voorstel iets vergelijkbaars. Een akkoord wordt aangeboden dat een einde belooft aan jarenlange oorlog, maar het legt Oekraïne voorwaarden op zoals beperkt militair vermogen, geen NAVO-lidmaatschap, en controle door de VS over vriesmiddelen of infrastructuur. Hier geldt opnieuw dat niet alleen vrede wordt aangeboden, maar macht en herstructurering van het veiligheids- en economisch landschap worden geformaliseerd.

Deze aanpak past binnen een bredere machtslogica die we eerder identificeerden. Centralisatie van de uitvoerende macht, ondermijning van multilaterale checks, en het verzwakken van tegenkrachten. Door zichtbaar succesvol vredeswerk te claimen, versterkt de presidentiële uitvoerende orde zijn strategische reputatie, terwijl de termijn waarbinnen tegenmacht kan reageren (parlement, internationale gemeenschap, civiele samenleving) verkort wordt.

De consequentie is dubbel. Op korte termijn stijgt het prestige en de controle, op lange termijn verschuift de machtsverhouding zowel in het conflictgebied als in de wereldorde richting bilaterale machtsspelletjes waarin de VS zich positioneert als arbiter én eigenaar van oplossingen. Dat dit de internationale instituties verzwakt en blokpolitiek eerder bevordert dan systemische samenwerking, lijkt niet overwogen te worden.

Gevolgen van deze machtspolitiek

Scenario 1

In het eerste scenario slagen de vredesakkoorden in hun meest zichtbare vorm. Het geweld stopt daadwerkelijk, gijzelaars en gevangenen worden geruild, en grenszones worden tijdelijk gestabiliseerd onder internationale veiligheidstroepen. Dit scenario levert wereldwijd symbolisch kapitaal op, vooral omdat het de illusie creëert dat immense en langdurige conflicten relatief eenvoudig oplosbaar zijn wanneer sterke leiders rechtstreeks onderhandelen.

 In dat geval wordt de legitimiteit van multilaterale instellingen verder uitgehold, omdat ze worden gepercipieerd als traag en ineffectief tegenover directe, transactionele diplomatie. Het succes werkt op korte termijn als een krachtige impuls voor de Amerikaanse uitvoerende macht. De Verenigde Staten (en haar leider) verschijnen opnieuw als de enige onmisbare speler in internationale politiek, terwijl Europa en de VN nog marginaler lijken. Maar tegelijkertijd blijft onder het oppervlak instabiliteit bestaan, omdat de structurele oorzaken van de conflicten — identiteit, territorium, veiligheid, vertrouwen en recht — niet werkelijk worden opgelost. Een fragiele, bevroren vrede kan later juist grotere escalatie uitlokken. Dit scenario lijkt aantrekkelijk maar is in wezen een uiterst risicovolle pauzeknop.

Scenario 2

In een tweede scenario worden dergelijke vredesdeals uitgevoerd zonder duurzame garantiedragers. De partijen tekenen omdat ze verzwakt, uitgeput of onder druk gezet zijn, en niet omdat ze werkelijk geloven in de afspraken. In Oekraïne kan dat betekenen dat Rusland territoriale winst definitief krijgt bevestigd, dat de Oekraïense soevereiniteit structureel wordt beperkt en dat Poetin het einde van de oorlog presenteert als overwinning.

In Gaza kan Hamas niet worden uitgeroeid zonder dat er een alternatief bestuur klaarstaat. Als dat alternatief als extern opgelegd wordt gezien, verliest het onmiddellijk legitimiteit en ontstaat een vacuüm. In beide gevallen wordt vrede gepercipieerd als opgelegd door Washington, niet als het resultaat van consensus tussen partijen. Dat leidt op middellange termijn tot interne politieke crises, radicalisering en mogelijk nieuwe escalaties.

Geopolitiek zou dit scenario de positie van China en Rusland versterken, omdat zij zich kunnen profileren als verdedigers van nationale autonomie tegenover Amerikaanse dominantie. De wereld wordt zo meer multipolair, maar ook instabieler, met meer conflictpunten dan voorheen.

Scenario 3

Een derde scenario is dat deze deals niet bedoeld zijn als vrede, maar als instrument van machtsprojectie. Onder dat perspectief zijn de akkoorden geen eindpunten maar startpunten van een nieuwe geopolitieke architectuur waarin de Verenigde Staten streven naar maximale onderhandelingsmacht door het creëren en beheren van instabiliteit.

Vrede wordt in deze machtslogica dan een product in plaats van een principe. Het is monopoliseerbaar door degene die de sleutel bezit. Dit scenario verlegt de wereld van een recht-gebaseerde orde naar een transactiemodel waarin macht belangrijker is dan afspraken.

China antwoordt hierop door economische afhankelijkheid te vergroten via investeringen en grondstoffen, terwijl Rusland destabilisatie gebruikt als wapen. De wereld wordt een schaakbord van deals in plaats van structuren. Een conflict wordt een onderhandelingsinstrument. Op lange termijn is dit het gevaarlijkste scenario, omdat permanente onzekerheid de kans op misrekening en escalatie exponentieel vergroot. In zo’n systeem is vrede geen doel, maar een tussenstaat.

Deze drie scenario’s zijn geen voorspellingen maar analytische modellen van wat er kan gebeuren wanneer vrede wordt gedefinieerd als onderhandeling tussen macht, en niet als proces van rechtvaardigheid, herstel en institutionele stabiliteit. Het risico van deze aanpak is dat vrede wordt gereduceerd tot decoratie, een diplomatiek trofeeënkastje, en de diepe vraagstukken achter conflict worden genegeerd. Wanneer leiders vrede inzetten als instrument van persoonlijke autoriteit, wordt oorlog automatisch een vorm van politieke valuta.

Wat is het vermoedelijke einddoel van deze strategie?

De beslissingen en actries van afgelopen maanden, tonen een combinatie van economische, politieke en ideologische doelstellingen. Het vermoedelijke einddoel lijkt:

Een geopolitiek heringerichte Verenigde Staten waarin de uitvoerende macht gecentraliseerd en gepersonaliseerd is. Een federale overheid die kleiner wordt in sociale en regulerende rol, maar groter in orde- en controlefunctie. Een economie die protectionistisch en industrieel is. Het bekomen van een culturele homogeniteit en een nationale identiteit die centraal staat. En een internationale samenwerking die wordt vervangen door machtsbalans-politiek.

Voorstanders noemen dit herstel van nationale kracht.Critici noemen het democratische erosie en autoritaire normalisatie. George Orwell noemde het 1984.

Feit is dat dit geen improvisatie is maar een uitgewerkt institutioneel project.

Wat zijn de consequenties voor de wereldorde?

Korte termijn

Het onmiddellijke effect is een strategische instabiliteit. Bondgenoten verliezen voorspelbaarheid; multilaterale structuren worden zwakker. NAVO wankelt, de EU wordt gedwongen zich autonoom te positioneren, en handelsoorlogen vormen een realistisch risico. De VS wordt onbetrouwbaar als partner en wordt eerder een speler dan een ordenende macht.  Dat ervaren we vandaag al elke dag.

Middellange termijn

De geopolitieke machtsverdeling verschuift. Het vacuüm dat de VS laat, wordt opgevuld door China (economisch) en Rusland (veiligheids-ideologisch en militair-hybride).  China wint invloed via infrastructuur, grondstoffen en schulddiplomatie. Rusland gebruikt instabiliteit als strategisch instrument. Landen in Afrika, Zuid-Amerika, het Midden-Oosten en de Stille Oceaan schuiven naar een multipolaire logica. Macht wordt onderhandeld, niet gedeeld.  Een evolutie die stilaan op gang aan het komen is.

Lange termijn

Het wereldsysteem verschuift van een liberale orde naar machtspolitiek. Recht wordt vervangen door belangen. Stabiliteit door competitie. Handel door blokvorming. Veiligheid door wapenwedloop.  De machtlogica kan geen andere uitkomst hebben dan dit.

Klimaatbeleid, volksgezondheid en mondiale samenwerking vertragen of falen. Grote problemen worden pas aangepakt wanneer ze escaleren tot crises. De kans op conflict, zelfs militair, stijgt.

Een zwakke multilaterale orde betekent dat niemand de rem bedient.  Dat iedereen verliest.

Machtslogica van de VS versus China en Rusland

China

China voert geen impulsief beleid maar een planmatige, decennia lange strategie. Ze werken via economische expansie (Belt & Road), technologische dominantie, demografisch-geopolitieke investeringen en militaire modernisering. Waar de VS vertrouwt op conflict en druk, vertrouwt China op infrastructuur en afhankelijkheid. China profiteert van Amerikaanse terugtrekking, omdat het de enige resterende voorspelbare macht wordt in grote delen van de wereld.

Rusland

Ruslands strategie is niet opbouw maar ontwrichting. Destabiliseren, polariseren, verwarring zaaien, democratische legitimiteit uithollen en verdeeldheid maximaliseren. Rusland floreert wanneer het Westen zwak, verdeeld en zelfdestructief wordt.

Het huidige beleid van de USA versterkt — bewust of onbewust —  beide tegenstanders. China groeit door vacuüm. Rusland groeit door chaos.

De wereld wordt niet bipolair maar fragmentarisch. Dat is een gevaarlijker toestand dan de Koude Oorlog.

Wat betekent dit voor ons in Europa?

Europa staat voor een existentiële keuze: ofwel wordt het een strategisch autonoom machtsblok, ofwel een speelbal tussen drie grootmachten. De EU mist snelheid, maar het mist vooral een verhaal. Een verbindend doel, waar we ons allemaal achter kunnen scharen.  Zonder een nieuwe strategische cultuur blijft Europa moreel sterk, maar geopolitiek irrelevant.

Mogelijke scenario’s voor de komende 5–10 jaar

Waar zal deze machtslogica ons naar toe leiden de komende decennia?  Er zijn drie scenario’s denkbaar.  Er is het optimistisch scenario waarin een terugkeer naar multilaterale samenwerking mogelijk is na electorale wissels. De stabilisatie van wereldorde die terugkeert.  De internationale rechtsgang die hersteld wordt.  Een wereld van balans van machten zonder open conflict.

Er is ook een meer realistisch scenario. Hierin zien we een voortgaande fragmentatie, verder oplopende handelsoorlogen en regionale conflicten. Het gevolg zal een versnelling van Chinese invloed zijn en verdere erosie van democratische instituties.

Natuurlijk is er ook een worst-case scenario. Hierbij zal een escalatie rond Taiwan of Oost-Europa, een mondiale recessie door de voortwoekerende – en bijna vergeten – klimaatcrisis de huidige wereldorde doen instorten. De machtslogica eist dan een doorgedreven militarisering van politiek en veiligheidsstructuren wordt dan een onvermijdbare werkelijkheid.  Een grimmige werkelijkheid die we tot op vandaag enkel kennen uit de science fiction diascopieën.

Conclusie

De machtslogica achter de nieuwe VS-administratie moet niet begrepen worden als losse, toevallige of populistische acties. Het moet gezien worden als een samenhangend project dat gericht is op de hertekening van macht. Zowel binnen de Verenigde Staten, binnen de economie, binnen de cultuur en binnen de wereldorde. Het is de overgang van regel-gebaseerde orde naar macht-gebaseerde orde.

De gevolgen zullen de komende decennia bepalen hoe de wereld eruitziet. Een toekomst van samenwerking en gedeelde belangen, of een terugkeer naar blokpolitiek en permanente spanningen.

De geschiedenis is op een kantelpunt beland. De vraag is niet wat de huidige president van Amerika doet. De vraag is of de wereld erop voorbereid is.